Ελένη Παπαδάκη: Mια κορυφαία ηθοποιός – Ένα θύμα των καιρών – Της Χριστιάννας Λούπα

 

                                                                                                                                                                                                               

Αντί  μνημοσύνου…   

Μνήσθητι Κύριε: Για την ώρα που η λεπίδα του φονιά άστραψε κι όλος ο Θεός της Τραγωδίας εφάνη.
Μνήσθητι Κύριε: Για την ώρα που άξαφνα κι οι εννιά αδερφές, εσκύψαν να της βάλουνε των αιώνων το στεφάνι.
Άγγελος Σικελιανός

 

Ποια ήταν η Ελένη Παπαδάκη; Ένα όνομα που στους παλιότερους μπoρεί κάτι να θυμίζει, στους νεότερους όμως παραμένει ανεπίτρεπτα άγνωστο, θαμμένο στην αχλή της Ιστορίας, τσαλακωμένο από κακόβουλες φήμες, ίντριγκες και πάθη, που στοίχησαν τη ζωή σε χιλιάδες Έλληνες κατά τη διάρκεια του μισαρού και καταραμένου Εμφυλίου Πολέμου. Ενός πολέμου που γύρισε την Ελλάδα πολλά χρόνια πίσω, τη στιγμή που η υπόλοιπη Ευρώπη, σαν τον Φοίνικα, ξαναγεννιόταν από την τέφρα της.

65 χρόνια πριν, τον Δεκέμβριο του 1944, η Αθήνα είχε μετατραπεί σε ένα απέραντο πεδίο μάχης, όπου αδέρφια σκότωναν αδέρφια, γείτονες κατέδιδαν γείτονες, οδομαχίες ταλαιπωρούσαν τους κατοίκους της πρωτεύουσας, λαϊκά δικαστήρια καταδίκαζαν κόσμο σε θάνατο, καταργώντας κάθε νόμο και δικαίωμα και μια μαζική παράνοια είχε καταλάβει και τις δύο παρατάξεις, που διέπραξαν τα πιο ειδεχθή εγκλήματα.

Ένα θύμα των καιρών, ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα, υπήρξε και η κορυφαία ηθοποιός του θεάτρου Ελένη Παπαδάκη. Όταν πρωτοδιάβασα την ιστορία της συγκλονίστηκα τόσο πολύ, που άρχισα να αναζητώ διάφορες πηγές που θα μου έδιναν πληροφορίες για τη ζωή της και τον άδικο θάνατό της. Κάποιοι ίσως έχουν διαβάσει το εκπληκτικό βιβλίο του Γιώργου Θεοτοκά «Ασθενείς και οδοιπόροι», που αναφέρεται στη ζωή της μεγάλης τραγωδού, βάσει του οποίου γυρίστηκε και η ομώνυμη σειρά στην τηλεόραση με τη μοναδική ερμηνεία της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη.

Η Ελένη Παπαδάκη γεννήθηκε στις 4 Νοεμβρίου του 1903 στην οδό Ιπποκράτους 70Β, σ’ ένα νεοκλασικό σπίτι απ’ αυτά που κοιτώντας τα σήμερα προσπαθούμε να μαντέψουμε την ιστορία των ανθρώπων που τα κατοίκησαν κάποτε και που συμπτωματικά υπάρχει ακόμα. Μεγάλωσε μέσα σε μια οικoγενεια διανοούμενων και η ίδια πήρε πολύ καλή μουσική μόρφωση, μιλώντας μάλιστα τέσσερις γλώσσες. Η μεγάλη της αγάπη, ωστόσο, υπήρξε πάντοτε το θέατρο και τελικά έπεισε τους γονείς της να παρακολουθήσει τα μαθήματα της Δραματικής Σχολής του Ελληνικού Ωδείου ως ακροάτρια.

Επικεφαλής του “Θιάσου των Νέων” το 1931 έπαιξε στην  Kωνσταντινoυπoλη με ενθουσιώδεις κριτικές. Τότε ο Toυρκoς πoιητης Χαλίλ Φαχρί σε κριτική του έγραψε:

 ”Είδα μπροστά μου την Ελένη Παπαδάκη ζωντανό σύμβολο της ευγενούς τέχνης, αν και δεν γνωρίζω λέξη ελληνική, ούτε και είχα διαβάσει το έργο, η φωνή, οι κινήσεις της, η μιμική, οι στάσεις της καλλιτέχνιδας αυτής με τη φλογερή ψυχή μου μιλούσαν με λόγια. Άξιον επαίνου η δυναμική της, που τόσο νέα μπορεί και αποδίδει μια ώριμη γυναίκα μάνα”.   

Το ταλέντο της δεν άργησε να αναγνωριστεί και πολύ σύντομα βρέθηκε να παίζει στο πλευρό «ιερών τεράτων» του θεάτρου, όπως η Μαρίκα Κοτοπούλη, ο Αλέξης Μινωτής, η Κατίνα Παξινού. Οι ερμηνείες της πάντως ως Αντιγόνη, Εκάβη και Κλυταιμνήστρα θα κάνουν το κοινό να παραληρεί, ενώ πλήθος άλλων ρόλων θα την τοποθετήσουν στην κορυφή της πυραμίδας χωρίς καμία αμφιβολία.

Δυστυχώς όμως, δεν θα αργήσει – διορισμένη πλέον στο νεοσύστατο Εθνικό Θέατρο το 1932 – να βρεθεί αντιμέτωπη με απίστευτες αντιζηλίες και παρασκηνιακές ίντριγκες καταξιωμένων συναδέλφων της, που βλέπουν το ανερχόμενο άστρο της σαν απειλή και προσπαθούν με κάθε τρόπο να την παραγκωνίσουν.

Από την Αγγλία, που είχε πάει με την Κατίνα Παξινού και άλλους ηθοποιούς για να δώσουν κάποιες θεατρικές παραστάσεις, έγραφε σε φίλη της: «Δεν φαντάζεσαι πόσο «καλλιεργημένο» είναι το έδαφος από την Κατίνα για την Κατίνα… Η κατάστασις πάντοτε αηδής».

To 1939 τιμηθηκε με “βασιλικό έπαινο – ευαρέσκεια”, σε ιδιαίτερη τελετή από τον Βασιλέα, “δια τας εις το ελληνικόν θέατρον εξαιρέτους αυτής υπηρεσίας και ιδιαιτέρως δια τας εν τω εξωτερικώ παρασχεθείσας τοιαύτας“.

Κι ενώ οι κλίκες έχουν στην κυριολεξία βαλθεί να την κατασπαράξουν, τα μίση και τα πάθη των αντίπαλων ιδεολογιών ταλανίζουν τη χώρα μας. Οι διαβολές για το πρόσωπο της Ελένης διασπείρονται συστηματικά από τους καρεκλοκένταυρους της θεατρικής σκηνής και η «ρετσινιά» της «αντιδραστικής» την εποχή εκείνη είναι η πιο σίγουρη μέθοδος όχι μόνο για παραγκωνισμό, αλλά και για πλήρη εξόντωση.

 Ως φιλενάδα του κατοχικού πρωθυπουργού Ράλλη άρχισαν να την παρουσιάζουν λοιπόν οι αντίπαλοί της, κάτι που ανάμεσα στη φανατική αριστερή ιδεολογία της εποχής βρήκε ισχυρό έρεισμα, μια και ισοδυναμούσε με έγκλημα καθοσιώσεως. Η ίδια πάντως δεν παραδέχτηκε ποτέ μια τέτοια σχέση.

 Μία πρόγευση λαϊκού δικαστηρίου αποτέλεσε η «δίκη» του Σωματείου των Ηθοποιών στο θέατρο Διονύσια στις 24 Νοεμβρίου 1944. «Θάνατος στην πουτάνα!», ακουγόταν από πολλά στόματα και η Ελένη Παπαδάκη διαγράφηκε από το Σωματείο. Σε επιστολή που έστειλε ωστόσο, προς τη συνέλευση, μια και η ίδια δεν παρέστη για να απολογηθεί, διαβάζουμε μεταξύ άλλων: «Κατά πόσον η όλη στάσις μου κατά το διάστημα της κατοχής υπήρξεν «αντεθνική, αντισυναδελφική, εγωιστική και απρεπής», δύνανται καλλίτερον από εμέ να διαφωτίσουν την Συνέλευσιν πολλοί εκλεκτοί συνάδελφοι, οι οποίοι, ασφαλώς θα παρίστανται εις αυτήν, αλλά και πολλοί επίσης διακεκριμένοι συνάδελφοι μη προς εμέ φιλικά διακείμενοι, θα ευρεθούν έστω και κατ’ ιδίαν σκεπτόμενοι ότι εις πολλάς περιπτώσεις η στάσις μου υπήρξε κάθε άλλο παρά αντισυναδελφική ή εγωιστική…».

Πράγματι, η «πριγκίπισσα της μοναξιάς», όπως την αποκαλούσαν, κατά τη διάρκεια της Κατοχής λόγω των διασυνδέσεών της, είχε καταφέρει να σώσει πολύ κόσμο ανεξαρτήτως ιδεολογίας, μεταξύ των οποίων τον γιό του γνωστού βιβλιοπώλη Ελευθερουδάκη και τον γιατρό Γιώργο Μουστρούφα, κατοπινό στέλεχος του Υπουργείου Υγείας υπό τον Πέτρο Κόκκαλη στην Κυβέρνηση του Βουνού. Όμως όλα αυτά είχαν ξεχαστεί τόσο γρήγορα…

Η αυλαία για την τελευταία πράξη του δράματος είχε πια ανοίξει. Ο δρόμος ήταν έτοιμος για τον τελικό αφανισμό.

Θλιβερές λεπτομέρειες σκηνοθετούν το προσωπικό της δράμα. Η Ελένη δεν υποδύεται πια κανέναν ρόλο. Πρωταγωνιστεί στο τραγικό τέλος της ίδιας της ζωής της. Την νύχτα της 21^ης προς 22^α Δεκεμβρίου του 1944, μέσα σε μια Αθήνα που παραπαίει και κοχλάζει από το μίσος, η άτυχη τραγωδός θα συλληφθεί από τον ΕΛΑΣ και θα μεταφερθεί στο διυλιστήριο της Ούλεν στο Γαλάτσι, που έχει μετατραπεί σε κολαστήριο. Ο «καπετάν Ορέστης» θα βγάλει την καταδικαστική απόφαση: Θάνατος με τσεκούρι!

Ο Βλάσης Μακαρώνας εξ άλλου, που την εκτέλεσε τελικά με περίστροφο, θα δηλώσει αργότερα: «Δεν λυπήθηκα παρά το γούνινο παλτό της που το πήρε ο Ορέστης».

Όταν στις 26 Ιανουαρίου του 1945 άρχισε η εκταφή των πτωμάτων, βρέθηκε και το δικό της μαζί με μερικά άλλα σε έναν λάκκο. Δυο μέρες αργότερα έγινε η κηδεία της στον Άγιο Γεώργιο τον Καρύτση. Μαθητές της Δραματικής Σχολής απέθεσαν κλαριά πάνω στο φέρετρο, ενώ πλήθος καλλιτεχνικού και πνευματικού κόσμου μέσα σε μια φορτισμένη από πένθος κι αγανάκτηση ατμόσφαιρα, παραβρέθηκε στην κηδεία.

 Ο Αλέξης Σολομός με τον συγκινητικό του επικήδειο, νομίζω ότι συμπύκνωσε πολλά μέσα σε λίγες λέξεις, σε μια ταραγμένη εποχή που τα λόγια μοιάζουν φτωχά να περιγράψουν:

«…Χρειάζεται να φανούμε μεγάλοι, να φανούμε τέλειοι(…)για να μπορέσουμε να ονομαστούμε χωρίς τύψεις, συνάδελφοι της Ελένης Παπαδάκη(…). Χάσαμε ένα απ’ το πιο τρανά κι απ’ τα πιο σπάνια καυχήματα της ελληνικής σκηνής – χάσαμε έναν καλό φίλο κι έναν ωραίο άνθρωπο(…). Κοιμήσου ειρηνικά, αγαπημένη φίλη…Ίσαμε επάνω δεν φτάνουν μήτε η αρρώστια μιας εποχής, μήτε μιας φυλής η παραφροσύνη. Μια λέξη ακόμα: συγχώρεσέ μας…»

 

 

Η επανάληψη της «δίκης των έξι» – της Χριστιάννας Λούπα

Μια δίκη αλλιώτικη από τις άλλες, πρόκειται σύντομα να λάβει χώρα στα ελληνικά δικαστήρια, αφού η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου αποφάσισε την επανάληψη της ιστορικής «δίκης των εξ» του 1922, κατά την οποία είχαν εκτελεστεί οι έξι φερόμενοι ως πρωτεργάτες της Μικρασιατικής καταστροφής.

Πράγματι, δεκτή έγινε η αίτηση του κ. Μιχάλη Πρωτοπαπαδάκη, εγγονού του εκτελεσθέντος πρώην Πρωθυπουργού Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, με την οποία υποστηρίζει ότι υπάρχουν νέα γεγονότα και νέες αποδείξεις που καθιστούν πρόδηλη την πλάνη περί των πραγμάτων κατά την διεξαγωγή της δίκης 87 χρόνια πριν.

Δεν είχαν περάσει δυο μήνες από τη συμφορά, όταν στις 31 Οκτωβρίου 1922, άρχισε η «δίκη των μεγάλων ενόχων», όπως έλεγε ο Πλαστήρας.

Όμως πολλά και διάφορα ήταν τα αίτια της μικρασιατικής καταστροφής, άμεσα και έμμεσα, όπως η μακροχρόνια παράταση του πολέμου, η βαθιά διαίρεση του σώματος των αξιωματικών, η καλή οργάνωση του κεμαλικού στρατού κι ο οικονομικός πόλεμος που κήρυξαν στη χώρα μας οι Σύμμαχοι μετά την επάνοδο του Κωνσταντίνου. Η δίκη αυτή λοιπόν δεν αποσκοπούσε παρά στην ικανοποίηση της λαϊκής οργής και την αποκατάσταση του γοήτρου του στρατού.

Τα πάθη κοχλάζουν και τυφλώνουν. Κι όταν το αίμα είναι ακόμα νωπό, σίγουρα η απόσταση από την αλήθεια είναι μεγάλη.

Μια μάλλον άγνωστη όμως πτυχή των γεγονότων εκείνων, που θέτει πληθώρα ακόμα ερωτηματικών για το κατά πόσο εκτελέστηκαν οι πραγματικοί ένοχοι, είναι η περίπτωση του Πρίγκιπα Ανδρέα. Ο «βασιλόπαις», όπως επιθυμούσε να τον αποκαλούν, είχε πάρει μέρος στη Μικρασιατική Εκστρατεία ως υποστράτηγος, διοικώντας την ΧΙΙ Μεραρχία και στη συνέχεια προήχθη σε αντιστράτηγο και ανέλαβε τη διοίκηση του Β΄ Σώματος Στρατού. Από το σημείο όμως αυτό και μετά αρχίζουν τα προβλήματα. Ο Πρίγκιπας ήρθε σε ρήξη με τους επιτελείς του, όταν ο αρχιστράτηγος Παπούλας διέταξε το Β΄ Σώμα Στρατού να προχωρήσει κι εκείνος κράτησε το Σώμα στάσιμο για 12 ημέρες, μη εκτελώντας τη διαταγή, γιατί θεωρούσε ότι έτσι έπρεπε να γίνει.

Παρ’ όλα αυτά η οριστική ρήξη, που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει, ήρθε όταν ο Παπούλας, αναμένοντας επίθεση εναντίον του Γ΄ Σώματος και σχεδιάζοντας να αιφνιδιάσει τον Κεμάλ με ταυτόχρονη επίθεση των δύο άλλων Σωμάτων, διέταξε τον Ανδρέα να κινηθεί. Όμως εκείνος είχε πάλι τη δική του άποψη! Μετακίνησε το Σώμα του πίσω από το Γ΄ Σώμα, αφήνοντας τελείως ακάλυπτο το Α΄ Σώμα, που έπαθε πανωλεθρία. Κατόπιν τούτου ο Πρίγκιπας αντικαταστάθηκε από τον αντιστράτηγο Τρικούπη. Ήταν όμως πολύ αργά.

Τέσσερις μέρες μετά την εκτέλεση των έξι ωστόσο, έγινε η δίκη του «βασιλόπαιδος», που ολοκληρώθηκε αυθημερόν. Το Στρατοδικείο τον έκρινε ένοχο παμψηφεί, αναγνωρίζοντάς του όμως ελαφρυντικά λόγω απειρίας. Καταδικάστηκε σε καθαίρεση και ισόβια εξορία. Οι Άγγλοι μάλιστα είχαν υποσχεθεί έκτακτη οικονομική βοήθεια για την περίθαλψη των προσφύγων, εάν η δίκη είχε θετική εξέλιξη για τον Ανδρέα. (Σημείωση: Ο Ανδρέας παντρεύτηκε την Αγγλίδα πριγκίπισσα Αλίκη και ήταν πατέρας του σημερινού Φίλιππου της Αγγλίας).

Τελικά ο Πρίγκιπας κατέληξε να ζει μόνος του στο Μόντε Κάρλο και – τι παράξενο! – εκεί ακριβώς είχε καταφύγει και μια άλλη αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, αντιπαθής και μισητή στο λαό της Ιωνίας, ο ύπατος αρμοστής της Σμύρνης Αριστείδης Στεργιάδης. Και οι δυο τελούσαν υπό την προστασία των Άγγλων.

Όπως και να ’χει πάντως το πράγμα, η εκτέλεση των έξι, που όλοι είχαν πιστέψει ότι θα λειτουργούσε σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης του ασφυκτικού κλίματος, έριξε περισσότερο λάδι στη φωτιά, αναζωπυρώνοντας τα πάθη και ζωντανεύοντας ξανά το φοβερό εφιάλτη του Διχασμού, που θα εξακολουθήσει να αιωρείται στο ιστορικό υποσυνείδητο του Έθνους για πολλά χρόνια ακόμα.

Βιλίνα Βλας (Vilina Vlas): Το ξενοδοχείο του τρόμου! – της Χριστιάννας Λούπα

Στα πλαίσια της διάλυσης της πολυεθνικής Γιουγκοσλαβίας –    μια μακρόχρονη διαδικασία που ξεκίνησε το 1991 και ακόμα δεν έχει οριστικά τερματιστεί – ο πόλεμος της Βοσνίας (1992 – 1995) αναμφίβολα κρατά τα σκήπτρα του πιο σκληρού και άγριου πολέμου των τελευταίων ετών, καθώς απελευθέρωσε εθνικιστικά μίση που από χρόνια έμοιαζαν εγκλωβισμένα σε ένα καζάνι που βράζει. Η έναρξη της δίκης του Ράντοβαν Κάρατζιτς άλλωστε, του ιθύνοντα νου της επιχείρησης που στοίχισε πάνω από 200.000 ζωές, παραπέμπει σε εφιαλτικές μνήμες του παρελθόντος. 

Ο πόλεμος αυτός, στον οποίο έλαβαν μέρος Βόσνιοι (μουσουλμάνοι), Σέρβοι και Κροάτες και σκοπό είχε την ανεξαρτησία της Βοσνίας, ευθύς εξ αρχής πήρε χαρακτήρα εθνοκάθαρσης. Μαζί με τον Γιουγκοσλαβικό στρατό που κατέλαβε την περιοχή, έκαναν την εμφάνισή τους και οι παραστρατιωτικές ομάδες των Σέρβων εθνικιστών, οι Τσέτνικ, που ευθύνονται για πολλά εγκλήματα πολέμου, όπως οι μαζικές δολοφονίες και ο πολύ μεγάλος αριθμός ομαδικών βιασμών, ως όπλο πολέμου, που σκοπό είχε να κάμψει το ηθικό του εχθρού. Υπολογίζεται ότι πάνω από 20.000 γυναίκες έπεσαν θύματα βιασμού την περίοδο εκείνη.

Το Βιλίνα Βλας, (Vilina Vlas), είναι ένα ήσυχο ξενοδοχείο με πολλές ανέσεις και spa, επτά μόλις χιλιόμετρα βορειοανατολικά του πανέμορφου Βίζεγκραντ, στην ανατολική Βοσνία, όπου – πριν τον πόλεμο – οι δύο στους τρεις κατοίκους ήταν Βόσνιοι μουσουλμάνοι και ένας Σέρβος χριστιανός ορθόδοξος. Η παράδοση λέει ότι στα νερά της παρακείμενης πηγής έλουζε τα μαλλιά της μια πανέμορφη νεράιδα, γι αυτό και η τοποθεσία ονομάστηκε Vilina Vlas, που σημαίνει «τα μαλλιά της νεράιδας».Θα έλεγε όμως κανείς ότι τώρα πια το ξενοδοχείο είναι στοιχειωμένο από τις πολλές ψυχές που βασανίστηκαν και μαρτύρησαν εκεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, αφού ο αρρωστημένος νους των Τσέτνικ, το είχε μετατρέψει σε στρατόπεδο όπου ανέκριναν και βασάνιζαν κόσμο, αλλά και οίκο ανοχής, όπου συστηματικά και κατ’ επανάληψη βιάζονταν και κακοποιούνταν σεξουαλικά  Βόσνιες γυναίκες από 14 έως 50 ετών. Υπολογίζεται ότι κρατήθηκαν εκεί πάνω από 200 γυναίκες, από τις οποίες λίγες επέζησαν, κάποιες σκοτώθηκαν, μερικές τρελάθηκαν και άλλες αυτοκτόνησαν.

Πρωτεργάτης της διεστραμμένης αυτής τακτικής ήταν ο φοβερός και τρομερός Σερβοβόσνιος Μίλαν Λούκιτς, καταζητούμενος επί σειρά ετών για 150 δολοφονίες και ο οποίος συνελήφθη τελικά στην Αργεντινή το 2005 και πρόσφατα καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Αρκετοί εγκληματίες πολέμου της περιόδου εκείνης ωστόσο, αναζητούνται ακόμα, ενώ στις 15 του περασμένου Οκτωβρίου ένας ακόμη Σέρβος, πρώην αξιωματικός, καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης 30 ετών από το Δικαστήριο Για Εγκλήματα Πολέμου της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, αφού κρίθηκε ένοχος για τον φόνο δεκάδων ανθρώπων και για συμμετοχή σε διώξεις και συλλήψεις χιλιάδων άλλων κατά την διάρκεια της σφαγής στη Σρεμπρένιτσα.

Τα μέλη των εθνικιστικών οργανώσεων «Λευκοί αετοί», «Τίγρεις» και «Σέζελς» διάλεγαν προσεκτικά όμορφες και καλλίγραμμες κοπέλες και τις μετέφεραν στο Βιλίνα Βλας. Ο σκοπός ήταν αφ’ ενός η «ψυχαγωγία» των στρατιωτών και αφ’ ετέρου η γέννηση παιδιών Τσέτνικ στα πλαίσια της εθνοκαθαρτήριας τακτικής, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες και την Αναφορά Μπασσιούνι των Ηνωμένων Εθνών. Τί απέγιναν τα παιδιά που γεννήθηκαν από τους βιασμούς εκείνους κανείς δεν γνωρίζει στην περιοχή ή καλύτερα κανείς δεν θέλει να συζητά σχετικά.

Όπως υποστηρίζεται από τη Διεθνή Αμνηστία και άλλες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις πάντως, μόνο δώδεκα άνδρες ως  τώρα έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα σεξουαλικής βίας από το Δικαστήριο της Βοσνίας Ερζεγοβίνης και δεκαοκτώ έχουν παραπεμφθεί στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ενώ εκείνοι που έλαβαν μέρος στο έγκλημα του Βιλίνα Βλας, όχι μόνο κυκλοφορούν ατιμώρητοι, αλλά κατέχουν και υψηλά αξιώματα.

Ας σημειωθεί εδώ, ότι ο βιασμός αναμφίβολα στοιχειοθετεί πλέον έγκλημα πολέμου, σύμφωνα με την απόφαση υπ’ αρ. 1820/2008 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η απόφαση χαρακτηρίζει κάθε μορφή σεξουαλικής βίας κατά αμάχων,  ως «τακτική πολέμου», που «απαιτεί τον άμεσο τερματισμό» της στη διάρκεια των απανταχού πολέμων και συρράξεων. Επιπλέον, καλούνται όλες οι πλευρές να πάρουν αμέσως «τα ενδεδειγμένα μέτρα για την προστασία των γυναικών και ειδικότερα των κοριτσιών, από κάθε μορφή σεξουαλικής βίας, χρησιμοποιώντας στρατιωτικές πειθαρχικές κυρώσεις». Επισημαίνεται επίσης ότι «ο βιασμός και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας μπορούν να αποτελέσουν έγκλημα πολέμου, έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ή συστατικό στοιχείο του εγκλήματος της γενοκτονίας» και επομένως οι διαπράττοντες παρόμοια εγκλήματα παραπέμπονται στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Μετά απ’ όλα αυτά αναρωτιέται κανείς, μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη διαστροφή και κτηνωδία εκείνων που σε καιρό πολέμου κρατούν όπλα στα χέρια τους και εξουσιάζουν τους άμαχους και αδύνατους. Υπάρχει άραγε πραγματική απονομή δικαιοσύνης για τα τους εγκληματίες πολέμου;  Και κυρίως, σε καιρό ειρήνης, πού είναι καταχωνιασμένα όλα αυτά τα άγρια ανθρώπινα ένστικτα και δεν τα βλέπουμε; Ή μήπως λάθρα υπάρχουν, αλλά με διαφορετική μορφή;

Όσον αφορά το ξενοδοχείο, αξιοσημείωτο είναι ότι επαναλειτουργεί κανονικά μετά τον πόλεμο και επειδή, ελλείψει χρημάτων, δεν έχει γίνει καμία ανακαίνιση, στους τοίχους των δωματίων υπάρχουν ακόμα χαραγμένα τα ονόματα των φυλακισμένων γυναικών, που οι ίδιες είχαν χαράξει και που σαν φαντάσματα στέκουν εκεί για να θυμίζουν στους ανυποψίαστους τουρίστες, πως, μερικά χρόνια πριν, σε καιρούς απίστευτου μίσους και ομαδικής παράνοιας, όποιος ανέβαινε τα σκαλιά εκείνου του κολαστηρίου, ήταν σα να διάβαινε της πύλες της κολάσεως.

Info:

1. Εκπομπή «Εμπόλεμη Ζώνη» – «Τα μαλλιά της νεράιδας» του Σωτ. Δανέζη, Mega TV, 29/5/2007

2. Final Report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to Security Council resolution 780 (1992)                             

3. Visegrad Genocide Memories – http://genocideinvisegrad.wordpress.com/

4. «Whose justice?’ : The women of Bosnia and Herzegovina are still waiting», Διεθνής Αμνηστία, http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR63/006/2009/en/6330934f-d46e-4943-b32b-b3962095173a/eur630062009en.pdf

5. Vilina Vlas, Wikipedia – http://en.wikipedia.org/wiki/Vilina_Vlas

 

“Πας μη Έλλην, Βάρβαρος;” – της Χριστιάννας Λούπα

Συζητώντας με τη γυναίκα του, Κορέττα, το τραγικό τέλος του Κέννεντι, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είπε με παγερότητα: “Αυτό θα συμβεί και σε μένα. Σου το λέω και πάλι, αυτή η κοινωνία είναι άρρωστη”.

Και όντως, έτσι ακριβώς συνέβη. Και το χειρότερο, 41 χρόνια μετά τη δολοφονία του μαύρου νομπελίστα ηγέτη, η κοινωνία εξακολουθεί να νοσεί και μάλιστα βαριά. Μπορεί να ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και η Αμερική να ψήφισε μαύρο Πρόεδρο, μπορεί η Κου Κλουξ Κλαν να έχει τεθεί εκτός νόμου, μπορεί οι μαύροι να κάθονται πια δίπλα δίπλα στα λεωφορεία με τους λευκούς και να έχουν (θεωρητικά) το δικαίωμα να φοιτούν στα ίδια σχολεία και Πανεπιστήμια μ’ εκείνους, όμως για ρίξτε μια ματιά στα γκέττο, ψάξτε να δείτε σε τι ποσοστό φοιτούν οι μαύροι στα πρωτοκλασάτα Πανεπιστήμια; Ποιους χτυπά η ανεργία περισσότερο, τους μαύρους ή τους λευκούς;

 Πόση πρόοδο έχουμε κάνει άραγε στο θέμα της ισότητας; Αρκετή, ασφαλώς, αλλά έχουμε ακόμα αρκετό δρόμο μπροστά μας.

Ας μην ξεχνάμε πάντως, ότι η αντίληψη περί ανωτερότητας της λευκής φυλής έναντι της μαύρης  δημιουργήθηκε σκόπιμα από την εποχή της εκμετάλλευσης και της εμπορίας των δούλων της Αφρικής. Καλλιεργήθηκε επί αιώνες για καθαρά συμφεροντολογικούς λόγους της τότε άρχουσας τάξης της Β. Αμερικής, μέχρι που έφτασε πλέον στο πρόσφατο παρελθόν να θεωρείται φυσιολογική η ανωτερότητα των λευκών.

Περίπου 65 χρόνια έχουν περάσει από την πτώση του ναζισμού στη Γερμανία, που οδήγησε τον πλανήτη στον χειρότερο και πιο παρανοϊκό εφιάλτη και με τις θεωρίες περί ανωτερότητας της Αρίας Φυλής, διέπραξε απίστευτες γενοκτονίες στερώντας τη ζωή από εκατομμύρια ψυχές. Κι όμως, ο ρατσισμός αναβιώνει επικίνδυνα στο πρόσωπο των νεοναζί, που έχουν αρχίσει, οργανωμένοι σε συμμορίες, να διαπράττουν εγκλήματα εναντίον εύκολων κατ’ αρχήν στόχων, όπως είναι οι μετανάστες και να καλλιεργούν ξανά τον αντισημιτισμό. Εδώ είναι και το σημείο, όπου ο φασισμός μπορεί να ριζώσει βαθιά και να εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα, όπως έγινε στη Γερμανία του Μεσοπολέμου.

 Εκτός όμως από το φυλετικό και θρησκευτικό ρατσισμό, υπάρχει και ο κοινωνικός ρατσισμός, που συντηρεί προκαταλήψεις για τους ομοφυλόφιλους, τους φορείς του AIDS, τους πρώην κατάδικους, τους χρήστες ναρκωτικών, τους πνευματικά καθυστερημένους. Ας σημειωθεί εδώ, ότι η Σαρία, ο ισλαμικός νόμος δηλαδή, επιβάλλει την ποινή του θανάτου στους ομοφυλόφιλους άνδρες άνω των δεκατεσσάρων ετών, ενώ, όπως διάβασα πρόσφατα, στην Ουγκάντα υποβλήθηκε προς ψήφιση νομοσχέδιο, που ορίζει ισόβια ή θανατική ποινή για τους ομοφυλόφιλους!

Ο κοινωνικός αποκλεισμός συγκεκριμένων ομάδων πάντως, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα υποκριτικών και ομφαλοσκοπικών κοινωνιών, που θεωρούν ότι κινδυνεύουν από τη διαφορετικότητα, ενώ στη πραγματικότητα ο κίνδυνος προέρχεται από τον ίδιο τον πυρήνα τους, που μοιραία θα τους οδηγήσει στην κατάρρευση. Δυστυχώς, πρέπει να ομολογήσουμε εδώ, ότι κάτι τέτοιο συνέβαινε και στη γεμάτη από δούλους αρχαία Ελλάδα, όπου «πας μη Έλλην, Βάρβαρος», αλλά και στην αρχαία Ρώμη και διάφορες άλλες κοινωνίες ανά τους αιώνες.

Όσον αφορά το νομοθετικό πλαίσιο, το άρθρο 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συνεπικουρούμενο από το Πρωτόκολλο αρ.12,  ορίζει ότι « πρέπει να εξασφαλίζονται όλα τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που αναγνωρίζει η Σύμβαση σε όλους τους ανθρώπους χωρίς καμία διάκριση που θα βασίζεται στο φύλο, τη ράτσα, το χρώμα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πολιτικές απόψεις, ή όλες τις άλλες γνώμες, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, ή που σχετίζονται με μια εθνική ενότητα, τον πλούτο, την γέννηση ή κάθε άλλη κατάσταση».

Στη χώρα μας ειδικότερα, ισχύει ο αντιρατσιστικός νόμος 927/1979, όπως τροποποιήθηκε με το νόμο 1419/1984.  

Ο αγώνας ενάντια στον ρατσισμό και τις διακρίσεις ενισχύθηκε σημαντικά και με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ενάντια στο Ρατσισμό και την Ελλειψη Ανοχής (ECRI), στην οποία συμμετέχει και η χώρα μας.

Το συμπέρασμα είναι ένα: Τα μάτια μας ορθάνοιχτα! Ας ξεριζώσουμε το κακό όσο προλαβαίνουμε. Γιατί ο ρατσισμός μοιάζει με βραδυφλεγή βόμβα, με σαράκι που σιγοτρώει τα θεμέλια της κοινωνίας  κι έτσι κι αρχίσει να εξαπλώνεται,  τότε μοιάζει με τη Λερναία Ύδρα: Ένα κεφάλι κόβεις, δύο πετάγονται στη θέση του! Το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν άλλωστε, αποδεικνύει δυστυχώς του λόγου το αληθές.

25 χρόνια από την τραγωδία του Μποπάλ – Έγκλημα χωρίς τιμωρία! – της Χριστιάννας Λούπα

Ειλικρινά δεν καταλαβαίνω πώς κάποιοι άνθρωποι καταφέρνουν και κοιμούνται τη νύχτα! 

 

 

 

 

Τα ξημερώματα της Δευτέρας 3ης Δεκεμβρίου 1984, σε μια πόλη της κεντρικής Ινδίας, χιλιάδες κάτοικοι δεν ξύπνησαν για να πάνε στις δουλειές τους, χιλιάδες παιδιά δεν σηκώθηκαν για να παίξουν, να τρέξουν ή να πάνε σχολείο. Χιλιάδες άνθρωποι είχαν φύγει για το μεγάλο ταξίδι στη διάρκεια του ύπνου τους, αμέτρητες οικογένειες πέρασαν στην αντίπερα όχθη και οτιδήποτε ζωντανό, βρέθηκε νεκρό σε ολόκληρη την περιοχή, καθώς ένα εφιαλτικό τοξικό φωτεινό σύννεφο τύλιγε το Μποπάλ.

Πράγματι, λίγο πριν τα μεσάνυχτα ο ανατριχιαστικός ήχος των σειρήνων έσκιζε την ησυχία της νύχτας, ειδοποιώντας ότι κάτι κακό συνέβαινε: Έκρηξη στο εργοστάσιο φυτοφαρμάκων της Union Carbide, νυν DOW Chemicals, απελευθέρωσε 40 τόνους θανατηφόρων τοξικών αερίων, με τρομακτικές συνέπειες για τους κατοίκους του Μποπάλ.

Είχε υπερθερμανθεί η δεξαμενή που περιείχε Methyl isocyanate (MIC), ένα από τα τοξικότερα δηλητήρια που υπάρχουν, κατάλληλο για την παραγωγή του εντομοκτόνου SEVIN. Το υγρό μετατράπηκε αμέσως σε αέριο. 20.000 άνθρωποι βρήκαν το θάνατο, εκ των οποίων οι 7.000 ακαριαία, ενώ άλλοι 150.000 υποφέρουν έκτοτε από πολύ σοβαρά χρόνια προβλήματα υγείας, όπως καρκίνο, θυρεοειδή, γενετικές ανωμαλίες, χρόνιο πυρετό.

Όμως τα προβλήματα δεν σταματούν εδώ. Η Dow Chemicals ουδέποτε ανέλαβε τις ευθύνες της, αφού τα τοξικά κατάλοιπα συνεχίζουν να δηλητηριάζουν τη γη και το πόσιμο νερό της περιοχής γύρω από το εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο.

Η Union Carbide Corporation προσπάθησε να μεταθέσει τις ευθύνες στη Union Carbide India Ltd (UCIL), ισχυριζόμενη ότι δεν είχε κανέναν έλεγχο πάνω στην ινδική θυγατρική της. Στην πραγματικότητα, η UCC κατείχε το 50,9% της UCIL, διατηρούσε υψηλό βαθμό εταιρικού, διαχειριστικού, τεχνικού και επιχειρησιακού ελέγχου πάνω της και ήταν σε θέση να προλάβει την καταστροφή. Το παζάρι των ευθυνών όμως συνεχίζεται και το παιχνίδι της κολοκυθιάς καλά κρατεί!

«Η UCC ευθυνόταν για μακρύ κατάλογο παραλείψεων κατά το διάστημα που οδήγησε στη διαρροή του αερίου. Το Μποπάλ δείχνει πόσο εύκολα μερικές εταιρείες μπορούν να υπεκφύγουν από τις ευθύνες τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα», επισήμανε ο κ. Σάουθγουερθ, διευθυντής Εκστρατειών της Διεθνούς Αμνηστίας, προσθέτοντας ότι: «Υπάρχει πραγματική ανάγκη για παγκόσμια θεσμικά κείμενα ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τις εταιρείες. Οι Κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις είναι ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση, όμως για να καταστούν οι εταιρείες υπόλογες και να προληφθεί η επανάληψη καταστροφών όπως του Μποπάλ, είναι επιτακτική ανάγκη να έχουμε πρότυπα που να μπορεί να επιβληθεί η τήρησή τους και να εγγυώνται επανόρθωση για τα θύματα».

Στο σχετικό Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2004, άλλωστε, διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο…

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το ποσό των 470 εκατ. δολαρίων, μετά την πληρωμή της αμοιβής των δικηγόρων και (όπως καταγγέλλεται) την πληρωμή ποσών για δωροδοκία διεφθαρμένων ινδών αξιωματούχων, περιορίστηκε στο γελοίο ποσό των 300 δολαρίων για κάθε θύμα της καταστροφής, ποσό το οποίο δεν κάλυψε ούτε τα ιατρικά έξοδα,

ΙΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, παρά την εντολή του Ανωτάτου Δικαστηρίου το Μάιο του 2004 να προσφέρει καθαρό πόσιμο νερό στις κοινότητες που πλήττονται από μολυσμένο νερό, η κυβέρνηση της Madhya Pradesh δεν έχει ακόμη εφαρμόσει πλήρως την εντολή,

ΙΗ. αναγνωρίζοντας ότι τόσο η UCC/Dow όσο και η κυβέρνηση της Ινδίας και η κυβέρνηση της Madhya Pradesh δεν συμμορφώθηκαν με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις και ευθύνες τους για την πρόληψη της διαρροής αερίου και ολόπλευρη αντιμετώπιση των συνεπειών της, καθώς και για την πρόληψη και τον τερματισμό της συνεχιζόμενης ρύπανσης του περιβάλλοντος και των υδάτων μέσω της διασποράς τοξικών και επικίνδυνων ουσιών,

1. εκφράζει την ειλικρινέστερη δυνατή συμπάθειά του στους συγγενείς όσων βρήκαν το θάνατο και όσων εξακολουθούν να υποφέρουν από τις επιπτώσεις της έκθεσης στα αέρια και ζητεί καλύτερη αποζημίωση και μεταχείριση των θυμάτων

2. καταδικάζει το γεγονός ότι οι κάτοικοι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό που έστω να πλησιάζει τις καθημερινές ανάγκες τους, ενώ οι δικηγόροι συνεχίζουν να συζητούν για το ποιος πρέπει να επωμισθεί την ευθύνη για τα θύματα της καταστροφής…»

Τελειώνοντας την αναφορά στο τραγικό αυτό βιομηχανικό ατύχημα, που από πολλούς χαρακτηρίστηκε σαν «μικρή Χιροσίμα» αγγίζοντας τα όρια της γενοκτονίας και που αποδεικνύει για μια ακόμα φορά πόσο εύκολα μπορούν να παίζουν με τις ανθρώπινες ζωές οι πολυεθνικοί κολοσσοί, χωρίς να λογοδοτούν πουθενά, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ινδία, που δεν υπάρχει κρατικός έλεγχος και δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις ασφαλείας, θα παραθέσω ένα σχετικό ποίημα του Βασίλη Πολύζου από τη συλλογή του «Επίλογοι και άλλα Κεκραγάρια»:

UNION CARBIDE
Νεκρά παιδικά κορμιά το ένα δίπλα στ’ άλλο. Τυλιγμένα
σε μικρά άσπρα σεντόνια. Άδειες μπαταρίες.

Το πρωί ήπιαν άφθονο ισοκυανιούχο μεθύλιο. Προσφορά
της Γιούνιον Καρμπάιντ. With the compliments of the
management. Αντί μια κούπα γάλα.

Λογιστική αβλεψία. Διορθώνεται. Θα το φροντίσει
ο Computer Δημοσίων Σχέσεων της εταιρείας, αρμόδιος
για τον Τρίτο Κόσμο. Πέντε δολάρια για τους τυφλούς
και δέκα για τους πεθαμένους. Και μια μοντέρνα παιδική χαρά
στο κέντρο του Μποπάλ. Δαπάνη εκπεστέα από τα κέρδη.

Κι εμείς που κουβαλάμε μέσα μας ένα μικρό κομμάτι
από κάθε Ινδία, θα εξιλεωθούμε εύκολα.
Με τις χριστουγεννιάτικες κάρτες της UNICEF.

Κακοποίηση γυναικών: Ας σπάσουμε επιτέλους τη σιωπή! – της Χριστιάννας Λούπα

«Η βία κατά των γυναικών είναι ίσως η πιο επαίσχυντη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν κάνει διαχωρισμό μεταξύ συνόρων, πολιτισμών ή πλούτου. Όσο συνεχίζεται, δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι κάνουμε ουσιαστική πρόοδο προς την ισότητα, την ανάπτυξη και την ειρήνη».

Κόφι Άναν, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ

 Η αλήθεια είναι πως δεν πρέπει να περιμένουμε την 25η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών, για να ευαισθητοποιηθούμε σχετικά με το θέμα. Σύμφωνα με δεδομένα του ΟΗΕ, έως 70% των γυναικών βιώνουν σωματική ή σεξουαλική βία από άνδρες στη διάρκεια της ζωής τους  και στις περισσότερες περιπτώσεις η βία ασκείται από τον σύζυγο, τον σύντροφο ή κάποιον γνωστό, πρόκειται δηλαδή για ενδοοικογενειακή βία. Μα το χειρότερο είναι ότι τα περισσότερα θύματα διαλέγουν το δρόμο της σιωπηλής υποταγής και της μηδενικής αντίδρασης, συνήθως από φόβο, ντροπή, αλλά και πολύ συχνά λόγω άγνοιας του τρόπου με τον οποίο πρέπει να αντιδράσουν, καθιστώντας έτσι την κακοποίηση ένα ανομολόγητο έγκλημα.

Στην Ελλάδα ισχύει ο νόμος 3500/2006 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας. Βαριές οι ευθύνες της Πολιτείας και ως προς τις νομοθετικές ατέλειες και ως προς την έλλειψη υποδομής για την υποστήριξη – ψυχολογική και υλική – των κακοποιημένων γυναικών, που συχνά, ακόμα κι αν κινήσουν νομική διαδικασία, βρίσκονται μπλεγμένες στα ατέλειωτα γρανάζια της γραφειοκρατίας και των επιτήδειων νομικών ελιγμών.

Κι επειδή οι στατιστικές και οι θεωρίες είναι καλές σε επιστημονικό επίπεδο, ιδού μερικές πρακτικές και χρήσιμες συμβουλές για εκείνες που τις χρειάζονται, προκειμένου να κάνουν την υπέρβαση και να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους. Και ας μην ξεχνάμε: Η βία κατά των γυναικών δεν είναι ούτε ιδιωτική, ούτε γυναικεία υπόθεση. Είναι υπόθεση που αφορά όλους μας.

Τι πρέπει να κάνεις αν έχεις υποστεί κακοποίηση:

Πήγαινε όσο το δυνατόν συντομότερα σε οποιοδήποτε Αστυνομικό Τμήμα. Μπορείς να υποβάλεις μήνυση. Ζήτησε οπωσδήποτε την καταγραφή του περιστατικού κακοποίησης στο βιβλίο συμβάντων του Α/Τ και ζήτησε αντίγραφο.

Ζήτησε από τον εισαγγελέα να δώσει εντολή
στον  αρμόδιο ιατροδικαστή να υποβληθείς σε ιατροδικαστική εξέταση, όσο γίνεται πιο σύντομα.

Αφού μεταβείς στην ιατροδικαστική υπηρεσία και υποβληθείς στις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, ζήτησε αντίγραφο της ιατροδικαστικής έκθεσης.

Αν έχεις πάει σε νοσοκομείο ζήτησε να καταγραφεί το περιστατικό στο βιβλίο συμβάντων ως κακοποίηση και κράτησε οπωσδήποτε αντίγραφο.

Εφ’ όσον έχει καταγραφεί το περιστατικό της κακοποίησης στο βιβλίο συμβάντων της Αστυνομίας, μπορείς να μην επιστρέψεις στη συζυγική στέγη και να μετακομίσεις προσωρινά μαζί με τα παιδιά σου (αν υπάρχουν) και να στείλεις στο σύζυγο μια εξώδικη δήλωση, που να ανακοινώνει τη μετοίκισή σου (και των παιδιών σου).

Σε κάθε περίπτωση, ζήτησε υποστήριξη από ανθρώπους που εμπιστεύεσαι ή επικοινώνησε με κάποιον φορέα υποστήριξης κακοποιημένων γυναικών, προκειμένου να βρεις ξενώνα φιλοξενίας και προσωρινή εργασία, όπως:

Κέντρα Υποδοχής Κακοποιημένων Γυναικών: Αθήνα: 210 5235318, 210 5235250, Πειραιάς: 210 4112091, 210 4129101.

Γραμμή ΣΟΣ «Δίπλα σου»: για θύματα οικογενειακής βίας και για θύματα σωματεμπορίας. Γραμμή βοήθειας, 9πμ-9μμ καθημερινά για όλη την Ελλάδα, τηλ. 800.11.88881 χωρίς χρέωση από σταθερό, τηλ. 210 7786800 για κλήσεις από κινητό.

Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της γυναίκας – Βοήθεια για τη βία μέσα στην οικογένεια: Παροχή δωρεάν νομικών συμβουλών. 210 3616232 (18.00 -20.00).

Θανατική ποινή: Η εσχάτη των ποινών – της Χριστιάννας Λούπα

H θανατική ποινή αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της αντεγκληματικής πολιτικής, ως προς την ορθότητα και τη σκοπιμότητά της. Οι γνώμες σχετικά με τη νομιμοποίηση της εσχάτης των ποινών διίστανται, με τους νομικούς και τα δημοκρατικά κράτη να τάσσονται αναμφίβολα κατά, ενώ τα τριτοκοσμικά, ως επί το πλείστον, κράτη και μια μερίδα του κόσμου να τάσσονται υπέρ.

Είναι γεγονός ότι σε χώρες όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν ακόμα άγνωστες λέξεις, η θανατική ποινή και συχνά με βάναυσο τρόπο, επιβάλλεται με ιδιαίτερη ευκολία και μάλιστα ακόμα και για ιδεολογικούς – πολιτικούς λόγους. Στον πολιτισμένο κόσμο παράλληλα, μία μερίδα πολιτών θεωρεί ότι η θανατική ποινή συνιστά μια μορφή συναισθηματικής δικαίωσης και ικανοποίησης των συγγενών του θύματος καθώς και εκδίκηση για το ειδεχθές έγκλημα που διαπράχθηκε, ενώ κάποιοι τη δέχονται ως μέσον περιστολής και πρόληψης της εγκληματικότητας. Η Νομική επιστήμη όμως, έχει από καιρό απορρίψει τη θεωρία περί παραδειγματισμού ως σκοπό της ποινής, η οποία παραπέμπει σε μεσαιωνικές ή ταλιμπανικές πρακτικές. Ας σημειωθεί εξ άλλου εδώ ότι, πουθενά βάσει στατιστικών στοιχείων δεν έχει αποδειχθεί ότι η θανατική ποινή αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέσο για την καταστολή του εγκλήματος ή της πολιτικής βίας. Τα ποσοστά εγκληματικότητας στις χώρες που εφαρμόζεται δεν έχουν μειωθεί, ούτε καν σε περιόδους όπου οι καταδίκες αυξάνονταν αισθητά.

Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία άλλωστε, η θανατική ποινή, είναι η “υπέρτατη μορφή σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής τιμωρίας”, η οποία “είναι αυθαίρετη και αποδεδειγμένα αναποτελεσματική στη μείωση της εγκληματικότητας και διαιωνίζει ένα κλίμα βίας μέσα στο οποίο ποτέ δεν μπορεί να επιτευχθεί πραγματική δικαιοσύνη”. Παρ’ όλα αυτά, τουλάχιστον 2.390 άνθρωποι εκτελέστηκαν στη διάρκεια του 2008 σε 25 χώρες και άλλοι 8.864 βρίσκονται στη σειρά περιμένοντας τον θάνατό τους με εκτέλεση. Τα πρωτεία στις εκτελέσεις κρατά η Κίνα με 88%, ακολουθεί το Ιράν, το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και οι Η.Π.Α. Στην πραγματικότητα, 58 χώρες διατηρούν στη νομοθεσία τους και εφαρμόζουν τη θανατική ποινή, ενώ άλλες 92 χώρες την έχουν καταργήσει εντελώς  και 35 χώρες διατηρούν νομοθεσία που επιτρέπει τη χρήση της θανατικής ποινής για εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου, ωστόσο δεν την έχουν εφαρμόσει τουλάχιστον για τα τελευταία 10 χρόνια.

Στην Ελλάδα η τελευταία εκτέλεση ήταν εκείνη του 27χρονου Βασίλη Λυμπέρη στο Ηράκλειο, στις 25 Αυγούστου 1972, ο οποίος είχε κάψει ζωντανούς την εν διαστάσει σύζυγό του, την πεθερά του και τα δύο παιδιά του, ηλικίας 2,5 και 1 έτους αντίστοιχα, στο σπίτι τους στο Χαλάνδρι. Το έγκλημα του Λυμπέρη ήταν προμελετημένο και είχε μάλιστα και τρεις φίλους του συνεργούς. Καμία άλλη εκτέλεση δεν έγινε έκτοτε μέχρις ότου η θανατική ποινή καταργήθηκε νομοθετικά το 1994 και συνταγματικά το 2001.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο, που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψη στη μελέτη του θέματος, είναι ο μη αναστρέψιμος χαρακτήρας της θανατικής ποινής. Όσοι έχουν δει την ταινία «Η ζωή του Ντέιβιντ Γκέιλ», που είναι βασισμένη σε αληθινή ιστορία άλλωστε, καταλαβαίνουν τι εννοώ. Η θανατική καταδίκη ενός αθώου έχει τύχει να συμβεί κάποιες φορές και όταν η αλήθεια αποκαλύπτεται εκ των υστέρων είναι πια πολύ αργά.

Σε τελική ανάλυση, ποιος έχει δικαίωμα να αφαιρέσει μια ζωή; Μπορεί μια ανθρώπινη ετυμηγορία να καταδικάσει κάποιον σε θάνατο; Η ανθρώπινη ζωή είναι απόλυτο αγαθό ή επιδέχεται εξαιρέσεις; Νομιμοποιείται το Κράτος, μέσα από ένα θεσμοθετημένο πλαίσιο, να σκοτώσει κάποιον επειδή σκότωσε; Μήπως η θανατική ποινή δεν είναι τελικά παρά ένας φόνος επικυρωμένος από την ίδια την Πολιτεία;